Neony są materialnym śladem zmian, jakie od ponad 100 lat zachodzą w przestrzeni publicznej. Czemu tak chętnie do nich wracamy? Może z sentymentu, może z niezgody na obecny chaos reklamowy, a może z czysto estetycznych pobudek?

Powodów są dziesiątki. Faktem jest, że po latach zachłyśnięcia się nowymi technologiami – podświetlanymi kasetonami czy migającymi ekranami led, tradycyjne „rzemieślnicze” reklamy świetle powracają do łask. Coraz częściej pojawiają się „na salonach”, a ich prezentacje organizują najważniejsze instytucje kultury – z Muzeum Narodowym na czele. A za sprawą inicjatyw takich jak np. powstanie Muzeum Neonów Ilony Karwińskiej czy film Erica Bednarskiego o neonowym dziedzictwie Polski mówi już nie tyle Polska, lecz cały świat.

Zapowiedź filmu „Neon” Erica Bednarskiego

Z inspiracji tradycją
Szczególnym zainteresowaniem cieszą się neony kinowe. Tatry, Rialto, Kosmos, Wilda, Syrena, Elektronik, Meduza, Marzenie… co roku co najmniej kilka zyskuje nowe neony. Część z nich to efekt renowacji dawnych konstrukcji, część owoc pracy współczesnych projektantów inspirujących się m.in. dawną „świetlną” typografią.

Kino Meduza w Opolu, projekt neonów – Marta Wolna, fot.: opolskielamy.pl

Kino Elektronik w Warszawie, projekt neonów – David Hill, fot.: Anna Brzezińska-Czerska

Jeśli chodzi o dawne neony, to niektóre kina odzyskują swoje neony, choć… same już nie istnieją. Trafiają do muzeów, jak ostatnio np. kino Gdynia lub zostają w swoim dawnym otoczeniu i, jak słynna krakowska Wanda czy poznańska Wilda, świecą dziś nad wejściami do popularnych dyskontów. Wymowny znak czasów.

Źródło: https://www.instagram.com/p/BpxI-2Hlzzi/

Miejsce w kolekcji
Korzeni tej kinowej mody można szukać w Warszawie. A dokładniej historii kina Skarpa, którego neon dobrą dekadę temu jako pierwszy tego typu obiekt trafił do stałej kolekcji Muzeum Sztuki Nowoczesnej. I choć na razie ukryty jest na zapleczu części biurowej, to wiadomo, że w nowej siedzibie instytucji zajmie należne mu miejsce.

„Chodziliśmy zawsze do kina”, reż.: Anna Brzezińska-Czerska

W opowieści o Skarpie jak w soczewce odbija się historia tradycyjnych kin PRL w kontekście przemian społeczno-ekonomicznych.

Z punktu widzenia historii tylko reklam świetlnych kino to jest jednak o tyle ciekawym przykładem, że jego neony projektował sam architekt budynku – Zbigniew Stępiński. Neonów Skarpa miała kilka – zarówno takie z nazwą kina, pełniące rolę informacyjną, jak i takie stricte dekoracyjne, umieszczone przy kasach czy w holu. Tworzyły one pełną, spójną całość.

Kino Skarpa, fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kino Skarpa, fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Kino Skarpa, fot. Zbyszko Siemaszko / Narodowe Archiwum Cyfrowe

Powiew wolności
Choć to Skarpa wraz z kinem Relax, którego neon wciąż widnieje na budynku, i kinem Moskwa tworzyła tzw. trójkę czołowych kin stolicy, to najpiękniejszym neonem mógł pochwalić się Atlantic.

Jego projekt wyszedł z pracowni Tadeusza Rogowskiego, który w okresie tzw. neonizacji stworzył najwięcej i – w mojej ocenie – najlepszych projektów reklam świetlnych dla Warszawy.

Atlantic, fot.: Anna Brzezińska-Czerska, zasoby archiwum m.st. Warszawa

Reklama była animowana – kilkumetrowe fale poruszały się niczym poruszane oceanicznym wiatrem. Wisienką na torcie była zaś mrugająca na czerwono kropka.

Atlantic to ostatnie działające kino w mieście, którego historia sięga przedwojnia. Kilka lat temu jego właściciele przymierzali się nawet do rekonstrukcji dawnego neonu. Nic jednak z tego nie wyszło m.in. dlatego, że fasada budynku przez rozbudowę kina zmieniła się na tyle, że nie ma już na niej wystarczającej przestrzeni. Podobno.

Ślady neonów dawnych warszawskich kin można znaleźć dziś w Muzeum Neonów. Jest tu m.in. jeden z neonów kina Praha, pierwszego powojennego gmachu dziesiątej muzy oraz symboliczna replika neonu kina Śląsk, którego projekt oparty był o charakterystyczne koła.

W historii architektury kinowej Warszawy najważniejsze miejsce zajmowały kina, które projektował Mirosław Piprek. Ochota, W-Z, Stolica i 1 maj, z racji na swoją nowatorską, modernistyczną formę zwane są często „wielką architektoniczną czwórką”. Neon tylko jednego z nich udało się zachować. Zachować, ale nie przywrócić. Pomimo społecznej zbiórki pieniędzy na remont neonu kina Ochota, w którym teraz działa teatr, nie udało się zebrać wystarczających środków. Neon trafił na magazyn.

Stolica, czyli dzisiejszy Iluzjon, zaś ma neon. Nowy, zaprojektowany przy okazji modernizacji całego obiektu.

Kino Iluzjon, fot. Maciej Czerski

Neonom kin warszawskich poświęcone było pierwsze spotkanie cyklu „Neonowe opowieści”. Jego uczestnicy mieli za zadanie wykonać świecące w ciemności zakładki do książek, wykorzystując m.in. taśmy filmowe 35mm pozyskane z tradycyjnych kin lokalnych. Więcej o warsztatach znajdziecie tu: https://www.facebook.com/events/243731239666301/.

Anna Brzezińska-Czerska

Fundacja Obserwatorium przez kilka lat realizowała projekt W małym kinie: https://www.facebook.com/wmalymkinie/.

Pod adresem wmalymkinie.pl znajdziecie m.in. raporty z naszych badań, galerie zdjęć i filmów.

Artykuł W świetle kina pochodzi z serwisu Fundacja Obserwatorium.

Dlaczego kot nosi czerwone buty, jakie kwiaty rosną na kilka metrów i co kino ma wspólnego z żaglowcem? Zapraszamy na warsztaty kreatywne inspirowane dawnymi neonami Warszawy.

„Neonowe opowieści” to cykl sześciu spotkań, których uczestnicy stworzą prace, inspirowane prawdziwymi reklamami świetlnymi. Prace, które podobnie jak neony – będą świecić w ciemności!

Zajęcia są podzielone są tematycznie. Można na nich poznać m.in. neony z postaciami krów, kotów i słoni, a także samochodów czy kwiatów. Na początek jednak będzie o kinach – w tym spektakularnym neonie kina Atlantic, przywołującym oceaniczny żaglowiec.

Jasna strona miasta
Każdy warsztat zostanie poprzedzony tytułową opowieścią oraz prezentacją prawdziwego neonu, który powstał specjalnie z myślą o cyklu. W części głównej spotkania dzieci wraz z opiekunami będą mogły wykonać prace plastyczne używając świecących farb, markerów czy taśm. Efektem będą m.in. zakładki do książek zawierające tajną informację, nocne tatuaże i mapy miasta.

– To sposób na zapoznanie najmłodszych z jasną stroną Warszawy z okresu, który raczej kojarzy się z szarością – mówi Anna Brzezińska-Czerska, inicjatorka cyklu realizowanego przez Fundację Obserwatorium we współpracy z Muzeum Sztuki Nowoczesnej. I dodaje, że to właśnie w PRLu powstały setki spektakularnych projektów reklam świetlnych, obok których nie dało się przejść bez zauważenia. Przechodniom humor poprawiał to kot w butach, to mrugająca okiem krowa, to gigantyczne kwiaty wspinające się po budynku.

Wyżej niż pałac
Celem projektu „Neonowe opowieści” jest przybliżenie dobrego wzornictwa oraz lokalnych tradycji rzemieślniczych najmłodszym. Niemniej ważne jest jednak rozbudzenie sentymentu wśród tych, którzy mogą jeszcze te neony pamiętać.

– Do udziału w warsztatach zapraszamy dzieci powyżej piątego roku życia wraz z ich opiekunami, szczególnie dziadkami. Chcemy by podczas wspólnej pracy wyobraźnia tych młodszych, połączyła się z doświadczeniem starszych – mówi Karol Wittels z Fundacji Obserwatorium, dodając, że cykl będzie też okazją do poznania kunsztu samych formierzy szkła. – Uczestnicy na własne oczy zobaczą jak uformowane jest szkło, jak działa wypełniający je gaz i na czym polega magia świecenia.

Przygotowanie warsztatów poprzedziła długa praca w archiwach Muzeum Sztuki Nowoczesnej, które dysponuje zbiorami dawnego producenta reklam neonowych – w większości jeszcze nieopracowanych.

– W naszym Archiwum Neonów Warszawy mamy ponad trzy tysiące projektów z lat 1956-1996 – mówi Robert Jarosz, kierownik Archiwów Artystów MSN. – Pudeł z nimi jest tak dużo, że gdybyśmy pokusili się o ustawienie ich jedno na drugim, to stworzylibyśmy wieżę większą o 30 metrów od samego Pałacu Kultury i Nauki.

HARMONOGRAM SPOTKAŃ:
16.09 – KINA – Neony kin
30.09 – ROŚLINY – Neonowy kwiaciarni
14.10 – POJAZDY – Neony fabryk pojazdów
28.10 – SPORTOWCY – Neony sklepów sportowych
11.11 – ZWIERZĘTA EGZOTYCZNE – Neony z postaciami zwierząt
25.11 – ZWIERZĘTA RODZIME – Neony z postaciami zwierząt

Rezerwacje miejsc przyjmowane są poprzez serwis evenea.pl (wyszukiwanie: neonowe opowieści) i uruchamiane z początkiem każdego miesiąca na dany miesiąc.

Muzeum Sztuki Nowoczesnej, ul. Pańska 3, 16.09-25.11 (niedziele, godz. 12.30-14), wiek: 5+, wstęp wolny, obowiązuje rezerwacja miejsc

Organizator: Fundacja Obserwatorium
Partner główny: Muzeum Sztuki Nowoczesnej
Partnerzy: Hanak Reklama, Neon Story, Okno na Warszawę, Tu było, tu stało
Patron medialny: Miesięcznik Stolica
Projekt współfinansowany przez m.st. Warszawa.

Kontakt dla mediów:
Fundacja Obserwatorium: 515 235 478

Informacje na obserwatorium.org.pl oraz facebook / Neonowe opowieści

Fundacja Obserwatorium:
Zajmuje się przede wszystkim prowadzeniem krajowych i międzynarodowych badań społecznych oraz badań w sferze szeroko pojętej kultury. Prowadzi też działania na rzecz rozwoju świadomości obywatelskiej i kulturowej, między innymi poprzez promocję artystów i oddolnych inicjatywy artystycznych, a także organizację wystaw, warsztatów czy szkoleń. Zrzesza socjologów, animatorów kultury, artystów. Współpracowała m.in. z Narodowym Centrum Kultury, Polskim Instytutem Sztuki Filmowej, Mazowieckim Instytutem Kultury.

Archiwa Artystów Muzeum Sztuki Nowoczesnej:
Projekt digitalizacji i prezentacji archiwów związanych z praktykami artystycznymi po 1945 roku. Jego celem jest stworzenie bazy internetowej, która z jednej strony ułatwi prowadzenie badań, z drugiej zaś pozwoli na popularyzację najciekawszych zjawisk sztuki współczesnej. Wśród prezentowanych obecnie na stronie materiałów znajdują się niekonwencjonalne prace artystyczne: publikacje, artziny, dokumentacje fotograficzne, teksty artystów, listy i dokumenty prywatne oraz oficjalne pisma, odsłaniające codzienne życie artystów.

OPISY WARSZTATÓW:

1. Warsztat KINO
Z inspiracji neonami kin, zrobimy zakładki do książek. Wykonamy je z tradycyjnych taśm filmowych 35 mm, pochodzących z warszawskich kin. Towarzyszyć będą nam emocje rodem z dużego ekranu, bo niczym bohaterowie filmów szpiegowskich, w naszych pracach ukryjemy tajne, świecące, informacje.

2. Warsztat ROŚLINY
Z fascynacji naturą w wielkim mieście i zachwytu nad dawnymi, spektakularnymi neonami kwiaciarni, zrobimy tatuaże z motywami roślinnym. Użyjemy do tego świecących w promieniach UV farb do ciała. Będziemy pracować w parach dziecko / opiekun. A na koniec sfotografujemy swoje dzieła w mini studiu.

3. Warsztat POJAZDY
Najpierw stworzymy sobie miasto. Będą domy, drogi, skwery, mosty. Potem z inspiracji prawdziwymi neonami w kształcie samochodów czy motocykli, stworzymy swoje świecące pojazdy. I co najważniejsze – podobnie jak ich prototypy, umieścimy je nie na ulicach, a… skraju dachów budynków.

4. Warsztat SPORTOWCY
Historia siatkarki, jednego z najpiękniejszych neonów dawnej Warszawy, poruszy serca uczestników warsztatu. A oni poruszyć będą musieli ciała innych sportowców. I zrobią to za pomocą sznurków – podobnie jak neony, świecących w ciemności.

5. ZWIERZĘTA EGZOTYCZNE
Z inspiracji sprawdzimy neonowymi zwierzętami stworzymy prawdzie neonowe zoo. Zamieszkają w nim słonie, antylopy, a nawet krokodyl. Nasze egzotyczne zwierzęta będą świecić w ciemności.

6. ZWIERZĘTA RODZIME
Ze starych gazet i reprodukcji zdjęć dawnej Warszawy stworzymy miejski kolaż. Inspirując się prawdziwymi neonami z motywami zwierząt, ulokujemy w naszym mieście kury, świnki, krowy… I sprawimy, by nasze zwierzęta zaświeciły w ciemnościach, jak niegdyś te które ozdabiały nasze miasto.

Artykuł Neonowe opowieści o Warszawie pochodzi z serwisu Fundacja Obserwatorium.